100 Sano oo Halgan ah ka dib, Maxaa la Faa’iiday ?

Waa arrin fiican oo macquul ah in la qiimeeyo hawlgal kasta si loo saxo ama loo badalo haddii ay cilad ama dhaliil jirto.

Ummadda Somalida Ogaadenya waxay wadeen halgan hubaysan iyo mid siyaasadeed oo ay ku raadinayaan aayo-ka-talintooda muddo kor u dhaaftay 100 sano. Mudaddaas dheer, waxaa halganka ku naf wayday kumaankun, waxaa curyaamay tiro aan xad lahayn. Waxaa baro baxay oo qaxooti noqday milyan iyo xoogaa. Hanti badan ayaa ku burburtay. Waxay dagaalka iyo colaaddu ay abuurtay dib-u-dhac xagga waxbarashada, caafimaadka iyo adeegyada bulshada.

Haddaba, waxaa lagama maarmaan ah in lays weydiiyo halgankaas 100 sano iyo dheeraadka socday wixii guul ama khasaaro ah ee uu keenay.

Waxaa iyana jirta oo in su’aasha meesha la keeno khasbaysa, waxaad mooddaa in dadka qaarkii ay su’aalo ka keeneen halganka, gaar haan, midka hubaysan, waxayna ku doodaan :“Maa Itoobiya nabad wax lagaga raadiyo maadaama dagaalkii wax lagu keeni waayey!”.

Haddaba, bal aan qiimaynno dhibaatada haysata shacbiga Ogaadenya ee loo aaneynayo halganka hubaysan, ka dibna, waxaan wax ka sheegi doonnaa wixii la faa’iiday ama la khasaaray.

Sababaha Halganka lagu naqdinayo

Waxaa ayaamahan shacbiga Somalida Ogaadenya qaarkood ay ka hadlaan dhibaatada horumar la’aanta ee dalka ka jirta iyo waliba maamul xumada iyo musumaasuqa ka jira maamulka kililka.

• Ma haysanno dawlad daris ah oo ina siisa saldhig aan Itoobiya kaga soo duullo

• Ma jiro dawlad illaa hadda na aqoonsan oo taageero dhaqaale ama hub ina siisa.

• Ma jirto magaalo ay jabhaddu illaa hadda qabsatay oo ay ka taliso.

• Abaaro iyo horumar la’aan.

 Intaas ka dib, ayay ku daraan sababo kale oo noqon kara wax nacfi ah oo shacbiga Ogaadenya uu haysato oo lagaga maarmi karo halganka.

• Itoobiya oo isbadal ka dhacay oo dastuurkeeda ku qortay in qawmiyaddii rabta ay Itoobiya ka go’i karto.

• Itoobiya oo oggol in qawmiyadda Somalidu ay is-maamusho, waxaana jira baarlamaan heer kilil oo Somali wada ah iyo mid heer qaran ah (Federal) oo ay dad Somali ah ku jiraan. Waa markii ugu horraysay oo ay dad Somali ah galaan baarlamaan Itoobiya ama xil wasaaradeed ka qabtaan Itoobiya.

• Itoobiya waxay oggoshahay inaan afkeenna (Somali) isku maamullo, dugsiayadana lagu dhigto.

• Ciidamada booliiska oo ah Somali

• Itoobiya oo si furan u qaabisha shakhsiyaadka u dhashay Somalida Ogaadenya ee ugu taga inay kala hadlaan arrinta Ogaadenya, taas oo aan hore uga dhici jirin xukuumadihii ka horreeyey.

• Waxaa jira dad iskood isu xilqaamay oo dibadaha ku nool oo mashaariic horumarin ah isku dayaya inay ka fuliyaan dalka gudihiisa sida qalabka waxbarashada, ganacsi yar-yar oo si gaar ah loo leeyahay, hanti laga dhisto magaalooyinka ama waxyaabo kalaba.

• Waxaa jira dad dibadda ka tagay oo booqday Ogaadenya oo iyagoon  cidna wax u raacanin ku soo laabtay goobihii ay ka tageen. Arrintaas waxay muujinaysaa isbadal xagga Itoobiya ah oo ay joojisay amaba yaraysay dadkii ay xidh-xidhi jirtay.

 Maxaa sax ka ah sheegashadaas kore ?

Arrimahaas aan kor ku soo xusnay iyo kuwo kale ayay dad badan qiil uga dhigtaan sababta aan loogu baahnayn halganka uu shacbigu wado, waxayna ku doodaan in aan haysanno xuquuq nagu filan, loona baahan yahay in wax lala qabsado Itoobiya.

Inkastoo aanan ku raacsanayn arrimahaa kor ku qoran, aana hubo in ruux walba soo bandhigi karo boqolaal daliil oo lagu beenin karo, haddana bal aan ka soo qaadno inay run yihiin.

Inagoo ka soo qaadayna in sheegashadaas kor ku xusan ay run tahay, bal aan ka hadallo wixii la faa’iiday iyo wixii la khasaaray 100-kii sano ee halganka la waday. Waxaan ku hormaraynaa wixii la faa’iiday :

Faa’iidadii halganku keenay illaa hadda

• Arrinta ugu muhiimsan ee guusha ah waa shacbiga oo isu aqqoonsaday “Ummad iyo Dal” ee aan ahayn xuduud labo dal isku haystaan ama gobol yar oo Itoobiya ka tirsan.
• Wuxuu halganku badbaadiyey diintii, dhaqankii iyo sinjiyaddii shacbiga ree Ogaadenya oo ay Itoobiya isku dayday inay cidhibtir ku samayso, hase yeeshee, mintidnimadii iyo iska caabintii shacbiga darteed ku badbaaday. Waxaa jira umado badan oo afkoodii, dhaqankoodii ama diintoodiiba la dooriyey ama degaankoodii laga bara-bixiyey.
• Shacbiga Ogaadenya meel kasta oo ay adduunka ka joogaan waxay leeyihiin Jaalliyado matala dalka iyo dadka.
• Jaalliyadaha Ogaadenya waxay adduunka dhexdiisa u ololeeyaan danaha dalka Ogaadenya.
• Marka abaaraha ama masiibooyinka dabiiciga ay dhacaan, jaalliyadaha Ogaadenya waxay u istaagaan wax u qabashada dadka waxyeeladu soo gaadho iyo waliba wargalinta hay’adaha samafalka.
• Jaalliyadaha dibaddu waxay ilaaliyaan danaha waddaniyiinta ree Ogaadenya, sida haddii dadka ra’yidka ah naftooda iyo maalkooda lagu waxyeeleeyo meelo kale sida dadkii ganacsatada iyo qaxootiga ahaa ee lagu xidh-xidhay Waqooyi-Galbeed Somaliya.
• Qaddiyadda Ogaadenya waxay gaadhay dalalka adduunka intooda badan, iyadoo meelo badan ay ka jiraan xafiisyo ama wakiillo rasmi ah.
• Waxaa la qabtaa shirar ay isugu yimaadaan Jaalliyadaha Ogaadenya oo lagu soo bandhigayo wararka Ogaadenya, lagagana arrinsado wixii cusub.

Sababa Halganka lagu naqdinayo ayaaba halganka u qiil bixinaya !

• Halgankii hubaysnaa ee shacbiga Ogaadenya wuxuu ka mid ahaa xoogaggii wax ka riday xukuumadihii Xayle Selaase iyo Mengisto (Ma guulbaa mise waa khasaaro !).
• In dastuurka Itoobiya lagu qoro in ummad walba ay aayaheeda ka tashan karto, inkastoon lagu dhaqmin, haddana, waxaa keenay halgankii shucuubta Itoobiya oo uu ku jiro shacbiga Ogaadenya (Ma guulbaa mise waa khasaaro !).
• In xubno Somali ah ay ka mid noqdaan baarlamaanka guud ee Itoobiya, inkastoo ay waqtigan magac u yaal yihiin, baarlamaan kilil uu jiro, waxaa keenay halgankii hubaysnaa iyo kii siyaasadeed ee shacbiga Ogaadenya (Ma guulbaa mise waa khasaaro !).
• Xadhigii iyo dilkii lagu hayey dadka ree Ogaadenya, haddiiba uu yaraaday sida dadka qaarkii ku doodayaan, waxaa keenay halganka hubaysan iyo ka siyaasadeed ee shacbiga iyo waliba hay’adaha xuquuqul insaanka ee Ogaadenya sida OHRC oo mar walba tooshka ku ifiya xad gudubyada Itoobiya (Ma guulbaa mise waa khasaaro !).
• Jiritaanka kililka, haddiiba loo arko faa’iido, waxaa libiteeda leh oo keenay halganka. Markaad si hoose ula sheekaysato kuwa Itoobiya u shaqeeya, waxay qirayaan in inta yar ee ay wali sharaf ku leeyihiin ay tahay “Wiilasha hawdka ku jira”, waa sida ay ku tilmaamaan halganka
• Odayaal ree Ogaadenya ah oo ergo ugu tagay dawladda Itoobiya, kuna sugan Adis Ababa, isla markaana indhaha iyo dhegahaba ay Itoobiya ka xidhatay, waxaa lala soo xidhiidhay oo waliba ballan loo qabtay markii hawlgalkii Mandad uu dhacay, waxaana laga hayaa oday ka mid ah odayaasha inuu yidhi: "markii la xanuujiyo ayay ogaadaan inaan bini'aadam nahay, nimanka seddexda bilood nala hadli la'aana hadda ayay ballan noo qabteen". Waa faa’iidadii Mandad oo xitaa wax u tartay shakhsiyaadka Itoobiya u shaqeeya iyo kuwo xukunkeeda hoos jooga.
• Dalka Ogaadenya intiisa badan, marka laga reebo magaalooyinka waawayn waxaa ka taliya shacbiga Ogaadenya.
• Dawlado badan oo addunka ah ayaa garwaaqsaday xaqnimada halgankeenna, hase yeeshee, nidaamka diblomaasiyadda darteed aan si toos ah u sheegin.
• Shakhsiyaadka isku dayaya inay wax u qabtaan shacbiga, gaar ahaan xagga horumarinta waxbarashada ama xagga samafalka iyo xitaa kuwo leh itoobiya ayaan wax ka keeni karraa, wacyiga ay ku garteen inay waxaas qabtaan waxaa keenay halganka.

Dhinac walba ka fiiriyoo, arrimaha ay ku doodayaan dadka halganka su’aasha ka keenaya, waa guulo uu halganku keenay, waxaana fiican in lays waydiiyo: Ma inta aan hadda haysanno ee yar ayaan iska haysanaa, haddiiba aan wax haysanno, mise waan sii siyaadsannaa?

Haddiiba aad u aragto inaan haysanno fursad aan Itoobiya wax inoogu ogoshahay, waxaad ogaataa in lagu keenay halgan ee aynan Itoobiya inoo garanin.

Dhinaca Kale, Wax la khasaaaray ma jiraa ?

Haa, waxaan og nahay in halgan aayo-ka-talin uu wato dhibaato naf iyo maalba ah. Waxaa weheliya qax ama barakac. Waxaa si joogta ah loo ciqaabaa, loo laayaa ama loo waxyeeleeyaa dad aan waxba galabsan. Dadku waxay ku nool yihiin cabsi iyo cabudhin joogta ah. Waxaa jira dib u dhac siyaasadeed, dhaqaale iyo bulshaba oo ay sababayso gumaysiga iyo dagaalka lagula jiro. Ogow, arrimahas waxay ka mid yihiin wadada guusha loo maro, mana aha wax u gaar ah Somalida Ogaadenya ee mid ummadaha xoroobay oo dhan ay soo wada mareen.

Gabo-gabo

Haddii xukuumadda Itoobiya ay ku faanto, sanad walbana xusto halgankii hubaysnaa ee ay xukunka ku qabsatay, maxaad halganka shacbiga Ogaadenya aad su’aal uga keeni ?

Waa su’aal loo baahan yahay in ruux walba kaligiis si deggan uu uga baaraan dego.

Fadlan wixii ra’yigaada ama dareenkaada ah ila wadaag.

Abdullahi Maxamed
Abdullahi_mahamed@yahoo.com
May 16, 2005